| Over de oudste gegevens van dit instrument is er niet veel bekend ondanks de vele boeken
die erover zijn geschreven. Wel zijn er gegevens bekend dat er vroeger snaarinstrumenten bestonden die met de vingers of een strijkstok bespeeld werden. Spanje heeft een belangrijke rol gespeeld in de ontwikkeling van dit instrument. Het karakter en de vorm van de gitaar zijn voornamelijk tot stand gekomen door Spanjaarden. Een van de grootste Spaanse gitaristen/componisten was Fernando Sor (1778-1839). Zijn invloed werkt tot de dag van vandaag nog steeds door. De in Barcelona geboren muzikant studeerde viool, cello, harmonieleer en compositie voordat hij gitaar ging spelen. Zo'n 400 gitaarcomposities heeft hij op zijn naam staan die nu nog steeds een onmisbaar repertoir vormen voor vele 'klassieke' gitaristen. Fernando Sor is vooral bekend geworden als vooraanstaand leraar waarbij stijl en techniek tot in het extreme uitgediept werden. Aan een timmerman uit San Sebastian de Almeria, Antonio de Torres Jurado genaamd danken we de huidige constructie van de klassieke Spaanse gitaar. Alle Spaanse gitaarbouwers namen uiteindelijk zijn bouwstijl over. Bekende gitaristen die op gitaren van Torres spelen zeggen geen andere gitaren meer te willen. De vader van de huidige klassieke gitaartechniek is Francisco Eixea Tarrega. Hij ontwikkelde de houding, de positie van de handen en het gebruik van een krukje onder de linker voet. Een houding en positie die iedere beginnende gitarist wordt aangeleerd. Tarrega staat ook bekend vanwege zijn vele bewerkingen voor gitaar van beroemde stukken gecomponeerd door Bach, Beethoven en Mozart. Tot slot mag de naam Andres Torres Segovia zeker niet bij deze uiteenzetting ontbreken. Zijn naam is alom bekend. Hij maakte in 1924 zijn concertdebuut in Parijs. In de jaren dertig werd zijn naam over de hele wereld beroemd. Door vooral zijn toedoen wordt de gitaar geaccepteerd als volwaardig klassiek 'conservatorium'-instrument. |
|
| A. Klankkast Europees dennen- of sparrenhout. B. Kam De nylonsnaren worden door gaatjes gestoken en in een knoop gelegd. C. Klankgat. D. Zijkant en achterblad Palissander - hoewel ook esdoorn, notenhout, .....beukenhout .....en andere hardhoutsoorten heel geschikt zijn. E. Hals Meestal mahonie of ceder. Klassieke gitaren hebben een kortere en .....bredere hals dan .....gitaren met stalen snaren. Ze hebben slechts 19 frets en komen ter hoogte .....van de 12de fret bij de klankkast. F. Stemsleutels met een schroefdraad en een stangetje van been, ivoor of ....plastic, waar de snaren omheen worden gewonden. |
|
De constructie
van akoustische gitaren.
| Essentieel voor de constructie van een goede gitaar is dat er goed gedroogd en uitgewerkt
hout gebruikt wordt. Dan kan men er vanuit gaan dat de gitaar bestand is tegen verschil in temperatuur en vochtigheidsgraad. Met voldoende zorg en onderhoud gaat een gitaar jarenlang mee. De body van de akoestische gitaar wordt de klankkast genoemd. Hij bestaat uit een bovenblad, een doorlopende zijkant en een achterblad. Al deze onderdelen worden onderling verbonden met behulp van steunranden. De verbindingsnaden worden afgewerkt met sierlijsten. Het bovenblad van de gitaar is verantwoordelijk voor de uiteindelijke klankkleur van de gitaar. Het ideale bovenblad zou theoretisch vervaardigd moeten zijn uit hoogwaardig, knoestvrij, kwartiergezaagd, gespiegeld, goed uitgewerkt denne- of sparrehout, met een rechte draad. In de praktijk zal een dergelijk ideaal bovenblad zelden voorkomen. Alle bovenbladen worden versterkt door een raamwerk van steunlatten aan de binnenkant van de klankkast. De steunlatten zouden zodanig gelijmd moeten worden dat het bovenblad overal op dezelfde manier kan meetrillen. Het rozet van de gitaar is een fraai versierde ring rondom het klankgat. Het rozet heeft niet alleen een verfraaiende functie maar dient ook als steun. Het klankgat zorgt immers voor een zwakke plek in het bovenblad. Voor de hals van een gitaar worden verschillende constructies toegepast. In de meeste gevallen wordt de hals samengesteld uit drie stukken hout. Het voordeel hiervan is dat de op elkaar gelijmde stukken een zeer stabiel geheel vormen. Meestal bestaat de hals uit hardhout zoals mahonie, esdoorn, palissander of Afrikaans notenhout. De toets van de gitaar wordt gevormd door de brede dunne lat op de voorkant van de hals. Op deze toets zitten de frets. Traditioneel wordt hij uit ebbehout vervaardigd, maar tegenwoordig worden andere donkere hardhoutsoorten gebruikt zoals b.v. Palissander. In de toets worden inkepingen gezaagd waarin de frets worden bevestigd. In doorsnee zijn de frets T-vormig en voorzien van zaagtandjes die zich in de toets vastbijten, nadat de fret met een hamer voorzichtig op zijn plaats wordt geslagen. De trillingen van de snaren worden via de kam en het zadel doorgegeven aan het bovenblad van de gitaar. Om die rede is het van zeer groot belang dat de kam goed bevestigd is op de gitaar en de trillingen goed 'geleid'. Vroeger werden de zadels uit been of ivoor gesneden, tegenwoordig worden kunststoffen gebruikt. Tenslotte zorgt de brug van de gitaar aan het einde van de toets in samenwerking met het zadel op het bovenblad voor de actie van de gitaar. |
| Het beste is dat als U de gitaar niet gebruikt deze op te bergen in een koffer of hoes. Wrijf na het spelen de snaren schoon met een droge doek om vet en eventueel zweet te verwijderen, dit zal resulteren in een langere levensduur van de snaren. Voor het schoonmaken van klassieke gitaren kunt U beter geen huishoudelijke schoonmaakmiddelen gebruiken. Een goede manier van schoonmaken is met een vochtig doekje met wat azijn of citroenolie en vervolgens opwrijven met een droge, zachte lap. Met olie behandelde klankkasten moet U twee of drie keer per jaar met lijnolie inwrijven en schoonmaken. De lijnolie kunt U met heel fijne staalwol-met de draad mee-in het hout wrijven. U zou dat kunnen combineren met het opzetten van nieuwe snaren. Let er wel op bij het schoonmaken van de gitaar dat er geen krassen in zitten die tot het hout doorlopen, er kan dan schoonmaakmiddel in contact komen met het onbehandelde hout. U kunt Uw gitaar het beste bij kamertemperatuur bespelen en opbergen. Vermijdt grote verschillen in temperatuur en vochtigheid. Klassieke gitaren zijn hier gevoelig voor omdat ze niet met een synthetische lak bewerkt zijn. Plaats een gitaar nooit te kort bij een centrale verwarming. Als U de gitaar voor langere tijd opbergt is het raadzaam de snaren los te draaien. |
Eenvoudige reparaties
aan de gitaar.
| Bij ernstige beschadigingen van de gitaar zal er een ervaren vakman aan te pas moeten
komen, maar eenvoudige reparaties kunnen met enige voorzichtigheid en geduld zelf uitgevoerd worden. Meestal is niet meer nodig dan geschikte lijm en wat houtklemmen. Wanneer er breuk optreedt in houtverbindingen kunnen deze verlijmd worden waarbij erop gelet dient te worden dat de te verbinden delen schoon en vetvrij zijn en precies op elkaar aansluiten. Als de delen goed ingesmeerd zijn met lijm en stevig op elkaar gedrukt moet de overtollige lijm met een vochtige doek verwijderd worden. Bij het repareren van scheuren en barsten kan het beste huidenlijm gebruikt worden dit in tegenstelling tot reparaties van breuk waarbij gewone witte houtlijm gebruikt kan worden. Huidenlijm wordt verkocht in poedervorm en kan heet en koud verwerkt worden. Hete huidenlijm voldoet het beste. Bij een grotere barst of scheur is het aan te bevelen de barst van binnenuit te verstevigen met een dun stukje hout. Dit moet dan via het klankgat gebeuren. Hierbij zijn hulpmiddelen als tangetjes en een zaklamp meestal vereist. De breuk zelf wordt ingewreven met huidenlijm en vervolgens met een lijmklem vastgezet totdat de lijm gedroogd is. Diepere barsten en deuken dienen opgevuld te worden met een speciale filler, bij de fabrikant kunt U informatie krijgen welke filler voor U instrument het meest geschikt is. Het dient aanbeveling om een iets lichtere filler te nemen dan het hout dat U gaat bewerken, zo kan kleurverschil op een later tijdstip makkelijker bijgewerkt worden met een beetje beits. Om te voorkomen dat het hout gaat verkleuren na het gebruik van de filler moet U het voorbehandelen met een of meer lagen schellak of speciale sealer. Breng geen tweede laag filler aan voordat de eerste laag helemaal droog is. Wat het aflakken betreft zijn er tegenwoordig verschillende soorten synthetische lakken voorhanden. Traditioneel worden klassieke gitaren gepolitoerd, dit levert een diep warme tint op maar het nadeel is dat gepolitoerd hout kwetsbaarder is. Bij de keuze van de lak moet er goed op gelet worden dat deze de toon van de gitaar niet aantast, de leverancier zal U hierbij kunnen adviseren. Als compromis wordt het klankblad (het belangrijkste deel van de kast) wel eens met politoer afgewerkt, terwijl de rest met een synthetisch product wordt afgewerkt. Beits op terpentine-basis is geschikt voor klassieke gitaren. Beits op olie-basis is voor de beginner iets gemakkelijker omdat deze een langere droogtijd heeft in tegenstelling tot synthetische lak die snel verwerkt moet worden. Wel kan beits op olie-basis de hoge tonen enigszins dempen. Het verwijderen van oude laklagen kan op twee manieren gebeuren afhankelijk van de laklaag die erop zit. Een manier is het simpelweg wegschuren van de laag. Dit kan alleen als de gitaar een naturelle afwerking heeft (geen synthetische lak). Als U tijdens het schuren vlak bij het hout komt, gebruik dan schuurpapier dat niet grover is dan zo'n 340 of 400 grit. Schuur met de draad van het hout mee en ga steeds fijner schuurpapier gebruiken (tot 600 grit). Ga zolang door tot het hout helemaal schoon en glad is. Maak het hout tenslotte vetvrij met terpentine. Voor het verwijderen van synthetische lakken moet een afbijtmiddel gebruikt worden dat speciaal voor hout bedoeld is. Als U het klankblad gaat afbijten zorg er dan voor dat er geen afbijtmiddel via het klankgat in de klankkast terechtkomt. Als lakresten met een schraper of krabber verwijderd zijn dient het hout gladgeschuurd te worden. Daarna kunt U met sealer en de filler aan de slag. |
| Normaal gesproken behoeven frets geen onderhoud. Het kan echter gebeuren dat een van de
frets te hoog ligt ten opzichte van de andere frets. Wanneer dit het geval is zal deze fret bijgesteld moeten worden.
Draai hiervoor de snaren los en verwijder ze van de gitaar. Plak de toets af met afplakband om deze te beschermen.
Vervolgens kunt U de uitstekende fret verlagen door hem voorzichtig af te vlakken met een vijltje of een carborundum-steen.
Werk in de lengterichting van de toets met gelijkmatige druk. De afgevijlde fret heeft nu een platte bovenkant
die vervolgens afgerond moet worden. Dit kan U doen met een klein vijltje maar er zijn ook speciale kromme 'fret-vijlen'
in de handel. Tot slot werkt U de fret af met een dot dunne staalwol. Frets kunnen ook los gaan zitten, dit kan leiden tot kletterende of ratelende snaren. Ze moeten vervangen worden of opnieuw geplaatst worden. Dit is geen eenvoudige klus maar kan met een beetje handigheid wel zelf gedaan worden. De fret heeft in dwarsdoorsnede de vorm van een T met aan de steel van de T-vorm kleine tandjes die zich in de gleuf van de toets vastbijten. Daarna wordt met filler of lijm de ruimte tussen de fret en het hout opgevuld. Om een fret te kunnen verwijderen moet U de filler of lijm zacht maken m.b.v. stoom of een soldeerbout. Daarna kunt U met een tangetje of een mes de fret voorzichtig verwijderen, hierbij is het belangrijkste dat de toets niet beschadigd wordt. Na het opruwen van de angel (het pootje van de T) kunt U de fret meestal opnieuw gebruiken. Smeer de angel in met witte lijm voordat U de fret op zijn plaats tikt. Als de fret zich niet vastzet in de toets moet U een nieuwe fret kopen. |
| Onder de actie van een gitaar wordt verstaan de hoogte die de snaren hebben ten opzichte
van de toets. Hierdoor is de actie bepalend voor de kracht die uitgeoefend moet worden op de snaren en de intonatie
van het gitaar geluid. De actie van een gitaar is goed afgesteld als U over de gehele toets niet te veel kracht hoeft uit te oefenen om de snaren in te drukken. Staan de snaren te hoog afgesteld dan wordt de bespeelbaarheid van de gitaar slechter, staat de actie daarentegen te laag dan kunnen de snaren gaan kletteren tegen de frets. Het is dus zaak om evenwicht te vinden in het afstellen van de actie. Voordeel van een hogere actie is, meer volume, betere toon, eenvoudiger akkoordgrepen. Nadeel van een hogere actie is, noten lastiger te 'fretten'(meer druk vereist), snelle loopjes zijn moeilijker. Voordeel van een lagere actie is, noten gemakkelijker te 'fretten', snelle loopjes zijn eenvoudiger. Nadeel van een lagere actie is, kans op 'zoemende' snaren, minder volume, iets minder goede toon. Voor het bijstellen van de actie moet er met de brug en of de hoogte van de kam gespeeld worden. Bij de brug kan bij een te hoge actie de gleuven in de brug iets dieper gemaakt worden met een vijltje of zaagje. Bij een te lage actie kan onder de brug een stukje hout gelijmd worden, een nieuwe brug verdient echter de voorkeur. Voor wat de kam betreft kan deze op dezelfde wijze verhoogd worden als de brug. Bij het verlagen van de kam kan er iets van de basis van de kam afgevijld worden, zorg er dan wel voor dat dit op een plat vlak gebeurt zodanig dat de basis van de kam mooi recht blijft. Een optimale afstelling van de actie kan wat tijd kosten maar eenmaal in orde hoeft er ook niet meer naar omgekeken te worden. |
| Vroeger werden snaren gemaakt van kattendarmen, maar in werkelijkheid waren die 'kattendarmen'
meestal schapendarmen. Tegenwoordig worden de snaren van Spaanse gitaren van nylon gemaakt. Van de zes snaren zijn de eerste drie 'kaal', de vierde, vijfde en zesde snaar zijn omwikkeld. Het materiaal wat gebruikt wordt voor deze omwikkeling kan variëren. Wit of zilverkleurig roestvrij staal, nikkel, nikkellegering en verzilverd koper komen in aanmerking, maar ook geel of goudkleurig brons, koper en andere legeringen. De meeste gitaristen geven de voorkeur aan koperen of bronzen snaren. In de meeste gevallen zijn de nylon snaren 'roundwound' snaren, dit in tegenstelling tot 'flatwound' en 'groundwound' snaren. De omwikkeling van de nylon kern geschiedt machinaal, hierbij wordt een lange doorlopende ronde metalen draad gebruikt. Rounwound snaren leveren een redelijk volume op en een goede toon. Het volume van nieuwe snaren is het grootst, maar naarmate ze ouder worden wordt dit minder. Oorzaak hiervan is aanslag van vuil, vet en zweet afkomstig van de vingers, en bij goedkoperen snaren treedt er na verloop van tijd bij de omwonden snaren oxidatievorming op. Goed schoonhouden van de snaren zal daarom het volume en de geluidskwaliteit zeker ten goede komen. Een manier om vuil en stof die tussen de windingen van de omwonden snaren zit te verwijderen is de snaar omhoog trekken en met een klap op de toets te laten terug springen. Hoe lang snaren meegaan hangt natuurlijk af van het onderhoud, de frequentie waarmee gespeeld wordt en het gebruik van het register (wel of niet in hogere posities spelen). Ook klankvoorkeur speelt een rol. Er zijn gitaristen die meer van het geluid van oudere snaren houden dan van de vaak iets metalige klank van nieuwe snaren. De doorsnede van een snaar wordt uitgedrukt in gauge, meestal aangegeven in inches, of beter gezegd fracties daarvan. Klassieke nylon snaren zijn verkrijgbaar in verschillende gauges en spanningen wat resulteert in verschil van toon en action. Alles puur een kwestie van voorkeur. |
| Bij het opzetten van een nieuwe set snaren is het raadzaam om de snaren een voor een te
vervangen, dit om de spanning op de hals te behouden. Dit is om eventueel kromtrekken van de hals te vermijden. Iets wat in de praktijk niet zo snel zal gebeuren maar in dit geval is voorkomen beter dan genezen. Bij het op spanning draaien van nieuwe snaren is het raadzaam U gezicht niet te kort bij de gitaar te houden, als een snaar breekt zou deze in Uw gezicht kunnen springen. Na het opzetten van nieuwe snaren zal U enkele dagen moeten blijven bijstemmen, dit komt door de 'rek' die nog in de nieuwe snaren zit. Zorg ervoor bij het uitpakken van de nieuwe snaren dat er geen knik in komt, een knik verzwakt de snaar wat tot een snellere breuk kan leiden. Nylon snaren zijn aan het uiteinde niet van een bolletje voorzien, ze moeten dus met een knoop aan de kam bevestigd worden. De bassnaren hebben aan een uiteinde vaak een nylon lus, deze lus moet altijd aan de kam bevestigd worden. Dit is om het knopen van de bassnaren te vergemakkelijken omdat deze nogal stug zijn. Zorg ervoor dat het losse eind dat ontstaat na het knopen van de snaar niet te lang is omdat dit een hinderlijk geluid kan gaan veroorzaken als het in contact komt met het bovenblad. Het bevestigen van de snaren aan de sleutels moet zodanig gebeuren dat de gladde nylon snaar niet kan gaan slippen als deze op spanning wordt gedraaid. Dit is te voorkomen door de snaar na het insteken in het gat van boven naar beneden eenmaal omhoog te trekken en onder de snaar door te halen zodanig dat hij zichzelf vastklemt. |
 |
| Het is van groot belang als beginnend klassiek gitarist te letten op een aantal zaken. Belangrijk is de houding tijdens het spelen. Een verkeerde houding kan het speelgemak beïnvloeden maar is ook belangrijk om een bepaalde ontspanning te bereiken tijdens het spelen. Bij een verkeerde houding kunt U op langere termijn klachten krijgen van verkramping of erger, gewrichtspijnen die vaak lang aanhouden. De juiste houding is op een stoel waarbij het rechterbovenbeen vrijwel een horizontale stand moet innemen ten opzichte van de vloer. Uw linkervoet plaatst U op een speciaal voor de gitaar gemaakt voetenbankje. De gitaar komt op Uw linkerbeen te rusten onder een hoek van ongeveer 45º. Op deze manier heeft U een rechte rug en een goede positie van Uw linkerarm ten opzichte van de toets en Uw rechterhand ten opzichte van het klankgat en het bovenblad. Bij het spelen van de gitaar is de linker- en de rechterhand techniek bepalend voor het uiteindelijk te bereiken speelgemak in combinatie met klankkleur en intonatie. De nagels van de rechterhand moeten een zodanige lengte hebben dat ze de snaar net raken bij passage van de snaar, zijn ze te lang dan bemoeilijken ze het spel. Er wordt onderscheid gemaakt tussen vallend en niet vallend spelen. Bij vallend (appoyando) spelen komt de vingertop tot rust op de snaar die volgt op de aangeslagen snaar. Met deze aanslag wordt meer volume bereikt en de toon klinkt voller in tegenstelling tot de niet vallende (tirando) aanslag. De rug van de rechterhand moet tijdens het spelen stilstaan, de kracht en de manier van aanslaan moet enkel van de vingers komen. De vingers van de rechterhand kunnen een lichte kromming innemen, dit geeft een ronde warme klank. Als U met gestrekte vingers een snaar aanslaat zal dit een scherpere toon opleveren. Met deze verschillende vormen van aanslaan (ronde aanslag, gestrekte aanslag, vallend of niet vallend) kan bewerkstelligt worden dat U verschillende klankkleuren uit U instrument kan halen. Voor de duimaanslag gelden dezelfde technieken als voor de vingers, de duim maakt tijdens het aanslaan van de snaren een draaiende beweging en staat haaks op de positie van de rechterhand. Ook de positie van de aanslag ten opzichte van de toets en de kam is klankbepalend. Zo zal een aanslag kort bij de toets een warmere toon opleveren dan een aanslag kort bij de kam. Een andere manier van aanslaan is het zogenaamde pizzicato, hierbij wordt de rechterzijkant van de rechterhand op de snaren even voor de kam gelegd. Als U nu met duim of vingers aanslaat ontstaat een korte afgedempte toon. De linkerhand moet in tegenstelling tot de rechterhand korte nagels hebben zodat deze het indrukken van de snaar niet kunnen belemmeren. De duim van de linkerhand moet bij het vastgrijpen van de hals een zodanige positie innemen dat deze tegenover de middelvinger komt te staan en ongeveer halverwege de hals aangrijpt. De linkerhand heeft een zodanige kromming dat de vingers recht op de toets komen te staan tijdens het indrukken van de snaar. Bij het indrukken van de snaar is het van belang dat dit vlak voor de fret gebeurt, dit geeft de beste toonvorming. Samengevat kan men stellen dat het spelen van de klassieke gitaar een uitgekiende samenwerking is van linker- en rechterhandtechniek en met al deze technieken een uiterst gevarieerd klankenspel op kan leveren. Het goed leren spelen van klassiek gitaar zal jaren in beslag gaan nemen maar steeds weer een uitdaging vormen om verder te groeien. De vooruitgang gaat vaak met kleine stapjes (natuurtalenten uitgezonderd) maar gestaag als er voldoende tijd aan besteed wordt. Als beginnend gitarist volstaat een oefening van een halfuur per dag, er moet eelt gekweekt worden en kracht in de vingers van de linker- en rechterhand. Op langere termijn zal de studietijd langer moeten worden om een bepaald niveau te bereiken en te behouden. |
  |
